Chính sách xăng dầu 2026 đang bước vào giai đoạn bản lề khi hàng loạt quy định quan trọng cùng hội tụ về một mốc thời gian: ngày 30 tháng 9. Đó là hạn cuối của chính sách ưu đãi thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu theo Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP, trong khi Quỹ bình ổn giá xăng dầu vẫn đang vận hành song song để giữ nhịp giá bán lẻ trong nước không biến động quá mạnh theo giá thế giới. Cùng lúc đó, Bộ Công Thương cũng đang hoàn thiện một nghị định hoàn toàn mới về kinh doanh xăng dầu, dự kiến thay đổi cách các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và cửa hàng bán lẻ vận hành với nhau. Với một thương nhân phân phối xăng dầu có bề dày hoạt động như Công ty TNHH Hoàng Hà, việc nắm chắc những thay đổi chính sách này không chỉ là chuyện tuân thủ pháp luật, mà còn là cơ sở để hoạch định giá bán, dòng tiền và kế hoạch nhập hàng cho quý cuối năm.
Bài viết này hệ thống lại ba mảng chính sách đang tác động trực tiếp tới thị trường xăng dầu Việt Nam hiện nay: cơ chế Quỹ bình ổn giá, chính sách thuế sắp hết hạn ưu đãi, và dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu mới. Từ đó, bài viết phân tích những gì doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, đặc biệt là các thương nhân phân phối và đại lý bán lẻ, cần chuẩn bị trong những tháng tới.
Quỹ bình ổn giá xăng dầu vận hành như thế nào
Quỹ bình ổn giá xăng dầu là công cụ tài chính được lập ra để làm giảm biên độ tăng giảm đột ngột của giá bán lẻ xăng dầu trong nước khi giá thế giới biến động mạnh. Về bản chất, đây là quỹ ngoài ngân sách nhà nước, được trích lập ngay trong cơ cấu giá cơ sở của từng lít xăng, lít dầu bán ra, do liên Bộ Công Thương và Bộ Tài chính cùng điều hành tại mỗi kỳ điều hành giá (định kỳ 7 ngày một lần, vào các ngày thứ Năm hằng tuần).
Cơ chế hoạt động của quỹ khá đơn giản trên lý thuyết nhưng có ảnh hưởng lớn trên thực tế: khi giá xăng dầu thế giới hạ nhiệt, liên Bộ có thể quyết định trích thêm một khoản nhỏ trên mỗi lít, mỗi ki-lô-gam để “bỏ ống” cho quỹ; ngược lại, khi giá thế giới tăng vọt hoặc tỷ giá biến động bất lợi, liên Bộ có thể chi quỹ ra để bù vào giá cơ sở, giúp giá bán lẻ trong nước tăng chậm hơn hoặc thậm chí giữ nguyên so với mức lẽ ra phải tăng theo thị trường.
Diễn biến thực tế trong năm 2026 cho thấy rõ vai trò này. Hồi tháng 3 năm 2026, trước áp lực giá dầu thế giới leo thang do xung đột quân sự và biến động tỷ giá VND/USD, liên Bộ đã quyết định chi quỹ ở mức khá cao: 4.000 đồng mỗi lít với xăng sinh học và dầu hỏa, 5.000 đồng mỗi lít với dầu diesel, 4.000 đồng mỗi ki-lô-gam với dầu mazut, áp dụng từ 23 giờ 45 phút ngày 10 tháng 3 năm 2026 theo Quyết định số 441/QĐ-BCT. Nhờ khoản chi này, giá xăng E5 RON92 được giữ ở mức không quá 26.570 đồng một lít, thay vì phải tăng lên tới 30.570 đồng một lít nếu không có quỹ can thiệp.
Sang đến kỳ điều hành gần đây nhất, ngày 3 tháng 9 năm 2026, diễn biến lại theo chiều ngược lại: liên Bộ không chi quỹ bình ổn cho bất kỳ mặt hàng nào, nhưng thực hiện trích lập quỹ đối với dầu diesel và dầu mazut ở mức 200 đồng một lít, một ki-lô-gam, trong khi giá bán lẻ xăng E10, xăng E5 vẫn tăng theo diễn biến giá thế giới. Điều này cho thấy quỹ bình ổn không phải lúc nào cũng “cứu giá” theo một chiều, mà được điều chỉnh linh hoạt theo từng kỳ, tùy thuộc diễn biến giá cơ sở tại thời điểm đó.
| Thời điểm | Diễn biến chính | Mức trích lập / chi quỹ |
|---|---|---|
| 10/3/2026 | Giá dầu thế giới tăng mạnh do xung đột, tỷ giá biến động | Chi quỹ 4.000–5.000 đồng/lít, kg tùy mặt hàng |
| Từ 1/7 đến 30/9/2026 | Duy trì ưu đãi thuế, tiếp tục trích lập quỹ từ nguồn tạm ứng ngân sách | Trích lập 300 đồng/lít xăng sinh học, 800 đồng/lít, kg dầu diesel và mazut |
| 3/9/2026 | Giá xăng tăng theo thế giới, không cần chi quỹ hỗ trợ | Không chi quỹ; trích lập 200 đồng/lít, kg với dầu diesel và mazut |
Chính sách thuế xăng dầu sắp chạm mốc hết hạn ưu đãi
Song song với quỹ bình ổn, một trụ cột khác của chính sách xăng dầu 2026 đang được giới kinh doanh theo dõi sát là thời hạn ưu đãi thuế. Ngày 30 tháng 6 năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP về việc kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay. Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 7 năm 2026 đến hết ngày 30 tháng 9 năm 2026.
Cụ thể, Nghị quyết 34 kéo dài hiệu lực của Nghị quyết số 25/2026/NQ-CP ngày 30 tháng 4 năm 2026 và Nghị định số 72/2026/NĐ-CP ngày 9 tháng 3 năm 2026 về thuế nhập khẩu ưu đãi, đồng thời kéo dài hiệu lực của Nghị quyết số 19/2026/QH16 ngày 12 tháng 4 năm 2026 của Quốc hội về mức thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng, cũng đến hết ngày 30 tháng 9 năm 2026. Theo đó, trong giai đoạn từ 1 tháng 7 đến hết tháng 9 năm 2026, mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ etanol), dầu diesel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay được áp dụng ở mức 0 đồng một lít.
Điều đáng chú ý là mốc 30 tháng 9 năm 2026 đang đến rất gần. Nếu không có nghị quyết gia hạn tiếp theo, các sắc thuế nói trên sẽ quay trở lại mức thông thường theo quy định của luật, kéo theo khả năng giá cơ sở xăng dầu tăng thêm dù giá dầu thế giới không đổi. Đây là lý do mà bất kỳ doanh nghiệp phân phối, bán buôn hay bán lẻ xăng dầu nào cũng cần theo dõi sát các thông báo chính thức từ Bộ Công Thương và Bộ Tài chính trong những tuần cuối tháng 9, vì một quyết định gia hạn hay không gia hạn có thể làm thay đổi đáng kể giá vốn hàng bán ngay từ kỳ điều hành đầu tháng 10.
Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu: hướng tới cơ chế giá thị trường
Bên cạnh hai mảng chính sách xăng dầu 2026 nói trên, một thay đổi mang tính nền tảng hơn đang được chuẩn bị: dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, thay thế cho khung pháp lý hiện hành. Theo thông tin từ Bộ Công Thương, dự thảo đã qua bốn lần lấy ý kiến các thành viên Chính phủ và dự kiến được trình Chính phủ trong tháng 7 năm 2026.
Điểm thay đổi được xem là lớn nhất nằm ở cơ chế giá. Thay vì Nhà nước công bố giá cơ sở để các thương nhân bán theo, dự thảo hướng tới việc trao quyền quyết định giá bán nhiều hơn cho thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và trong một số trường hợp cả thương nhân bán lẻ, theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Đây là một bước chuyển quan trọng, bởi khi được trao quyền quyết định giá, các cửa hàng bán lẻ sẽ đứng trước hai lựa chọn: hoặc tiếp tục tham gia vào một hệ thống phân phối và áp dụng mức giá do thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối đưa ra, hoặc trở thành thương nhân bán lẻ độc lập, tự chịu trách nhiệm về mức giá của mình.
Một thay đổi cấu trúc khác cũng đáng chú ý: mô hình phân phối ba cấp gồm thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và thương nhân bán lẻ vẫn được giữ lại, nhưng cách thức liên kết giữa các cấp sẽ chuyển từ quan hệ mua bán tầng nấc thuần túy sang các hợp đồng cung cấp rõ ràng hơn về quyền và nghĩa vụ. Đặc biệt, dự thảo lần đầu tiên cho phép các thương nhân đầu mối ký hợp đồng cung cấp ngang hàng với nhau, giúp tăng khả năng cân đối nguồn hàng giữa các khu vực và hạn chế tình trạng thiếu hụt cục bộ từng xảy ra trong quá khứ. Vai trò của thương nhân phân phối cũng được nâng cao hơn, đi kèm với yêu cầu cao hơn về năng lực tài chính và quản trị hợp đồng, do đây sẽ là mắt xích chịu trách nhiệm chính trong việc bảo đảm nguồn cung ổn định cho hệ thống bán lẻ bên dưới.
Về mặt cải cách thủ tục, dự thảo cũng đặt mục tiêu cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính không cần thiết và giảm thiểu các khâu trung gian trong chuỗi phân phối, nhằm giảm chi phí lưu thông và tăng tính chủ động cho doanh nghiệp. Chỉ đạo này được nêu rõ trong cuộc họp ngày 24 tháng 6 năm 2026, khi lãnh đạo Chính phủ yêu cầu Bộ Công Thương khơi thông hoạt động lưu thông xăng dầu trên thị trường.
Tác động tới doanh nghiệp phân phối và bán lẻ xăng dầu
Với các thương nhân phân phối và đại lý bán lẻ, ba mảng chính sách xăng dầu 2026 nói trên không tồn tại độc lập mà đan xen vào nhau, tạo ra một bức tranh vận hành phức tạp hơn trong quý cuối năm. Trước hết, việc quỹ bình ổn tiếp tục được trích lập hoặc chi ra ở mỗi kỳ điều hành đòi hỏi doanh nghiệp phải theo dõi sát thông báo của liên Bộ để cập nhật giá bán lẻ đúng thời điểm, tránh sai lệch giữa giá niêm yết và giá quy định, vốn có thể dẫn đến rủi ro về xử phạt hành chính.
Thứ hai, khả năng chính sách ưu đãi thuế hết hạn vào ngày 30 tháng 9 năm 2026 mà không được gia hạn tiếp sẽ tạo ra một cú sốc giá ngắn hạn ngay đầu tháng 10. Các doanh nghiệp có kế hoạch nhập hàng, tồn kho lớn nên cân nhắc thời điểm nhập hàng và tính toán lại biên lợi nhuận dự kiến cho giai đoạn chuyển giao chính sách này, thay vì chỉ dựa vào mức giá hiện hành.
Thứ ba, và có lẽ mang tính dài hạn nhất, là sự chuẩn bị cho nghị định kinh doanh xăng dầu mới. Một khi cơ chế giá thị trường được luật hóa, các thương nhân phân phối như Hoàng Hà sẽ có thêm quyền chủ động về giá bán, nhưng đồng thời cũng phải gánh thêm trách nhiệm quản trị rủi ro giá, quản lý hợp đồng cung cấp với cả thương nhân đầu mối lẫn hệ thống bán lẻ. Đây là lúc năng lực vận hành, uy tín và mạng lưới quan hệ đối tác nhiều năm của một doanh nghiệp có bề dày hoạt động sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự, thay vì chỉ dựa vào biên độ giá do Nhà nước quy định như trước đây.
Dưới đây là một số việc doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu nên chủ động thực hiện trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách hiện nay:
- Theo dõi thông báo điều hành giá của Bộ Công Thương vào mỗi kỳ điều hành (định kỳ thứ Năm hằng tuần) để cập nhật kịp thời mức trích lập, chi quỹ bình ổn và giá bán lẻ mới.
- Chủ động rà soát hợp đồng cung cấp với các đầu mối, chuẩn bị sẵn phương án ứng phó nếu chính sách ưu đãi thuế không được gia hạn sau ngày 30 tháng 9 năm 2026.
- Cập nhật thường xuyên tiến độ ban hành nghị định kinh doanh xăng dầu mới trên các kênh chính thức của Bộ Công Thương, Cổng thông tin điện tử Chính phủ để không bị động khi cơ chế giá thị trường chính thức áp dụng.
- Đào tạo lại đội ngũ bán hàng, cửa hàng trưởng về quy trình niêm yết giá, xuất hóa đơn và các quy định liên quan để thích ứng nhanh khi có thay đổi về thẩm quyền quyết định giá.
- Duy trì dòng tiền dự phòng hợp lý để chủ động ứng phó với các đợt biến động giá do thay đổi chính sách thuế hoặc quỹ bình ổn, tránh bị động về vốn lưu động.
Là một thương nhân phân phối xăng dầu đã hoạt động hơn 24 năm tại các tỉnh Ninh Bình, Hải Phòng và Hòa Bình, Công ty TNHH Hoàng Hà luôn theo sát từng thay đổi trong chính sách điều hành giá và quy định kinh doanh xăng dầu để bảo đảm nguồn cung ổn định, giá bán minh bạch cho khách hàng, dù là doanh nghiệp mua sỉ với dịch vụ kinh doanh bán buôn hay các cửa hàng trong hệ thống kinh doanh bán lẻ. Khách hàng có thể tra cứu mức giá niêm yết mới nhất theo từng kỳ điều hành tại trang bảng giá xăng dầu của công ty.
Câu hỏi thường gặp
Quỹ bình ổn giá xăng dầu lấy tiền từ đâu?
Quỹ được lập từ một khoản tiền cố định trích trên mỗi lít xăng, lít dầu diesel, dầu hỏa và mỗi ki-lô-gam dầu mazut bán ra trong nước, cộng thêm khoản tạm ứng từ ngân sách nhà nước trong một số giai đoạn theo quyết định của liên Bộ Công Thương và Tài chính. Đây là quỹ tài chính nằm ngoài cân đối ngân sách nhà nước, chỉ phục vụ mục tiêu bình ổn giá, không mang tính chất lợi nhuận.
Nếu chính sách ưu đãi thuế xăng dầu hết hạn sau 30/9/2026 thì giá xăng có tăng ngay không?
Về nguyên tắc, nếu không có nghị quyết gia hạn tiếp theo, các sắc thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng sẽ quay về mức quy định thông thường, khiến giá cơ sở có xu hướng tăng. Tuy nhiên mức tăng thực tế còn phụ thuộc vào diễn biến giá dầu thế giới tại thời điểm đó và quyết định điều hành cụ thể của liên Bộ, nên doanh nghiệp và người tiêu dùng nên theo dõi thông báo chính thức thay vì suy đoán trước.
Nghị định kinh doanh xăng dầu mới khi nào chính thức có hiệu lực?
Tính đến thời điểm hiện tại, đây vẫn là dự thảo đang được Bộ Công Thương hoàn thiện sau nhiều lần lấy ý kiến các thành viên Chính phủ, dự kiến trình Chính phủ trong năm 2026. Thời điểm ban hành chính thức và hiệu lực thi hành sẽ được công bố trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ và website Bộ Công Thương khi văn bản được ký ban hành.
Doanh nghiệp bán lẻ nhỏ có bị ảnh hưởng nhiều khi cơ chế giá thị trường được áp dụng không?
Có. Khi được trao quyền quyết định giá nhiều hơn cho thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối, các cửa hàng bán lẻ độc lập, quy mô nhỏ sẽ cần lựa chọn rõ ràng giữa việc tham gia hệ thống phân phối của một thương nhân đầu mối hoặc phân phối lớn để được hỗ trợ về nguồn hàng và giá, hoặc tự chủ hoàn toàn với đầy đủ trách nhiệm pháp lý và rủi ro giá đi kèm.
Nhìn chung, chính sách xăng dầu 2026 đang thay đổi theo hướng minh bạch hơn về cơ chế giá nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp chủ động hơn trong quản trị rủi ro. Quý khách hàng, đại lý và đối tác có nhu cầu tìm hiểu thêm về chính sách giá, hợp đồng cung cấp xăng dầu hoặc muốn được tư vấn phương án nhập hàng phù hợp trong giai đoạn chuyển tiếp này, vui lòng liên hệ Công ty TNHH Hoàng Hà: Chi nhánh Ninh Bình theo số 02293.854.826, Chi nhánh Hải Phòng theo số 0963.866.499, hoặc Chi nhánh Hòa Bình theo số 0915.395.977. Thông tin chi tiết về công ty có tại trang giới thiệu, hoặc quý khách có thể để lại yêu cầu tại trang liên hệ để được đội ngũ tư vấn phản hồi sớm nhất.
